🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:27:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चैत्र (पुंलिङ्ग)

अण् एक चान्द्र मास का नाम जिसमें कि चन्द्रमा चित्रा नक्षत्र में स्थित रहता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचैत्रःचैत्रौचैत्राः
द्वितीयाचैत्रम्चैत्रौचैत्रान्
तृतीयाचैत्रेणचैत्राभ्याम्चैत्रैः
चतुर्थीचैत्रायचैत्राभ्याम्चैत्रेभ्यः
पञ्चमीचैत्रात् / चैत्राद्चैत्राभ्याम्चैत्रेभ्यः
षष्ठीचैत्रस्यचैत्रयोःचैत्राणाम्
सप्तमीचैत्रेचैत्रयोःचैत्रेषु
सम्बोधनहे चैत्रहे चैत्रौहे चैत्राः

अर्थ: अण् एक चान्द्र मास का नाम जिसमें कि चन्द्रमा चित्रा नक्षत्र में स्थित रहता है
संस्कृत: पर्याय: चैत्रिक, मधु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चैत्र (नपुंसकलिङ्ग)

मन्दिर, मृतक की समाधि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचैत्रम्चैत्रेचैत्राणि
द्वितीयाचैत्रम्चैत्रेचैत्राणि
तृतीयाचैत्रेणचैत्राभ्याम्चैत्रैः
चतुर्थीचैत्रायचैत्राभ्याम्चैत्रेभ्यः
पञ्चमीचैत्रात् / चैत्राद्चैत्राभ्याम्चैत्रेभ्यः
षष्ठीचैत्रस्यचैत्रयोःचैत्राणाम्
सप्तमीचैत्रेचैत्रयोःचैत्रेषु
सम्बोधनहे चैत्रहे चैत्रेहे चैत्राणि

अर्थ: मन्दिर, मृतक की समाधि
संस्कृत: पर्याय: चैत्रिक, मधु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें