🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:39:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छत्रपति (पुंलिङ्ग)

राजा जिसके ऊपर राज्य की मर्यादा के चिह्न्न्स्वरुप छत्र किया जाय, प्रभुसत्ताप्राप्त सम्राट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछत्रपतिःछत्रपतीछत्रपतयः
द्वितीयाछत्रपतिम्छत्रपतीछत्रपतीन्
तृतीयाछत्रपतिनाछत्रपतिभ्याम्छत्रपतिभिः
चतुर्थीछत्रपतयेछत्रपतिभ्याम्छत्रपतिभ्यः
पञ्चमीछत्रपतेःछत्रपतिभ्याम्छत्रपतिभ्यः
षष्ठीछत्रपतेःछत्रपत्योःछत्रपतीनाम्
सप्तमीछत्रपतौछत्रपत्योःछत्रपतिषु
सम्बोधनहे छत्रपतेहे छत्रपतीहे छत्रपतयः

अर्थ: राजा जिसके ऊपर राज्य की मर्यादा के चिह्न्न्स्वरुप छत्र किया जाय, प्रभुसत्ताप्राप्त सम्राट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬