🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:13:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छन्दस्य (पुंलिङ्ग)

छन्द (कामना, इच्छा) + स्य (- अदृश्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्दस्यःछन्दस्यौछन्दस्याः
द्वितीयाछन्दस्यम्छन्दस्यौछन्दस्यान्
तृतीयाछन्दस्येनछन्दस्याभ्याम्छन्दस्यैः
चतुर्थीछन्दस्यायछन्दस्याभ्याम्छन्दस्येभ्यः
पञ्चमीछन्दस्यात् / छन्दस्याद्छन्दस्याभ्याम्छन्दस्येभ्यः
षष्ठीछन्दस्यस्यछन्दस्ययोःछन्दस्यानाम्
सप्तमीछन्दस्येछन्दस्ययोःछन्दस्येषु
सम्बोधनहे छन्दस्यहे छन्दस्यौहे छन्दस्याः

अर्थ: छन्द (कामना, इच्छा) + स्य (- अदृश्य)
English: (Pāṇ. iv, 3, 71 and 4, 93; 140 Vārtt. 1) taking the form of hymns, metrical, relating to or fit for hymns, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छन्दस्य (नपुंसकलिङ्ग)

छन्द (कामना, इच्छा) + स्य (- अदृश्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्दस्यम्छन्दस्येछन्दस्यानि
द्वितीयाछन्दस्यम्छन्दस्येछन्दस्यानि
तृतीयाछन्दस्येनछन्दस्याभ्याम्छन्दस्यैः
चतुर्थीछन्दस्यायछन्दस्याभ्याम्छन्दस्येभ्यः
पञ्चमीछन्दस्यात् / छन्दस्याद्छन्दस्याभ्याम्छन्दस्येभ्यः
षष्ठीछन्दस्यस्यछन्दस्ययोःछन्दस्यानाम्
सप्तमीछन्दस्येछन्दस्ययोःछन्दस्येषु
सम्बोधनहे छन्दस्यहे छन्दस्येहे छन्दस्यानि

अर्थ: छन्द (कामना, इच्छा) + स्य (- अदृश्य)
English: (Pāṇ. iv, 3, 71 and 4, 93; 140 Vārtt. 1) taking the form of hymns, metrical, relating to or fit for hymns, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें