🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:54:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छन्द्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्द्यःछन्द्यौछन्द्याः
द्वितीयाछन्द्यम्छन्द्यौछन्द्यान्
तृतीयाछन्द्येनछन्द्याभ्याम्छन्द्यैः
चतुर्थीछन्द्यायछन्द्याभ्याम्छन्द्येभ्यः
पञ्चमीछन्द्यात् / छन्द्याद्छन्द्याभ्याम्छन्द्येभ्यः
षष्ठीछन्द्यस्यछन्द्ययोःछन्द्यानाम्
सप्तमीछन्द्येछन्द्ययोःछन्द्येषु
सम्बोधनहे छन्द्यहे छन्द्यौहे छन्द्याः

अर्थ: —
English: = °न्दु, RV. viii, 101, 5

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छन्द्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्द्यम्छन्द्येछन्द्यानि
द्वितीयाछन्द्यम्छन्द्येछन्द्यानि
तृतीयाछन्द्येनछन्द्याभ्याम्छन्द्यैः
चतुर्थीछन्द्यायछन्द्याभ्याम्छन्द्येभ्यः
पञ्चमीछन्द्यात् / छन्द्याद्छन्द्याभ्याम्छन्द्येभ्यः
षष्ठीछन्द्यस्यछन्द्ययोःछन्द्यानाम्
सप्तमीछन्द्येछन्द्ययोःछन्द्येषु
सम्बोधनहे छन्द्यहे छन्द्येहे छन्द्यानि

अर्थ: —
English: = °न्दु, RV. viii, 101, 5

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें