🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:50:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छवि (स्त्रीलिङ्ग)

छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा - छो-वि, किच्च वा ड़ीप्

🔎 आपका लिखा रूप छवी = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछविःछवीछवयः
द्वितीयाछविम्छवीछवीः
तृतीयाछव्याछविभ्याम्छविभिः
चतुर्थीछवये / छव्यैछविभ्याम्छविभ्यः
पञ्चमीछवेः / छव्याःछविभ्याम्छविभ्यः
षष्ठीछवेः / छव्याःछव्योःछवीनाम्
सप्तमीछवौ / छव्याम्छव्योःछविषु
सम्बोधनहे छवेहे छवीहे छवयः

अर्थ: छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा - छो-वि, किच्च वा ड़ीप्
संस्कृत: शोभा, प्रभा · पर्याय: शोभा, कान्ति, द्युति, अभिख्या, छाया

📚 अमरकोश में:
• शोभा के नाम (१.३.१९) — पर्याय: शोभा, कान्ति, द्युति
• प्रभा (चमक) के नाम (१.३.३८) — पर्याय: प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा, भास्, द्युति, दीप्ति, रोचिस्, शोचिस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें