🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:16:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छात्र (पुंलिङ्ग)

विद्यार्थी, शिष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछात्रःछात्रौछात्राः
द्वितीयाछात्रम्छात्रौछात्रान्
तृतीयाछात्रेणछात्राभ्याम्छात्रैः
चतुर्थीछात्रायछात्राभ्याम्छात्रेभ्यः
पञ्चमीछात्रात् / छात्राद्छात्राभ्याम्छात्रेभ्यः
षष्ठीछात्रस्यछात्रयोःछात्राणाम्
सप्तमीछात्रेछात्रयोःछात्रेषु
सम्बोधनहे छात्रहे छात्रौहे छात्राः

अर्थ: विद्यार्थी, शिष्य
संस्कृत: पर्याय: अन्तेवासिन्, शिष्य

📚 अमरकोश में:
• शिष्य (२.७.१३) — पर्याय: अन्तेवासी, शिष्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छात्र (नपुंसकलिङ्ग)

एक प्रकार का मधु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछात्रम्छात्रेछात्राणि
द्वितीयाछात्रम्छात्रेछात्राणि
तृतीयाछात्रेणछात्राभ्याम्छात्रैः
चतुर्थीछात्रायछात्राभ्याम्छात्रेभ्यः
पञ्चमीछात्रात् / छात्राद्छात्राभ्याम्छात्रेभ्यः
षष्ठीछात्रस्यछात्रयोःछात्राणाम्
सप्तमीछात्रेछात्रयोःछात्रेषु
सम्बोधनहे छात्रहे छात्रेहे छात्राणि

अर्थ: एक प्रकार का मधु
संस्कृत: पर्याय: अन्तेवासिन्, शिष्य

📚 अमरकोश में:
• शिष्य (२.७.१३) — पर्याय: अन्तेवासी, शिष्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें