🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:18:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छित्वर (पुंलिङ्ग)

काटना,काट देना,चीरना,कटाई करना,फाड़ना,छेदना,टुकड़े-टुकड़े करना,विदीर्ण करना,खण्ड-खण्ड करना,विभक्त करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछित्वरःछित्वरौछित्वराः
द्वितीयाछित्वरम्छित्वरौछित्वरान्
तृतीयाछित्वरेणछित्वराभ्याम्छित्वरैः
चतुर्थीछित्वरायछित्वराभ्याम्छित्वरेभ्यः
पञ्चमीछित्वरात् / छित्वराद्छित्वराभ्याम्छित्वरेभ्यः
षष्ठीछित्वरस्यछित्वरयोःछित्वराणाम्
सप्तमीछित्वरेछित्वरयोःछित्वरेषु
सम्बोधनहे छित्वरहे छित्वरौहे छित्वराः

अर्थ: काटना,काट देना,चीरना,कटाई करना,फाड़ना,छेदना,टुकड़े-टुकड़े करना,विदीर्ण करना,खण्ड-खण्ड करना,विभक्त करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छित्वर (नपुंसकलिङ्ग)

काटना,काट देना,चीरना,कटाई करना,फाड़ना,छेदना,टुकड़े-टुकड़े करना,विदीर्ण करना,खण्ड-खण्ड करना,विभक्त करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछित्वरम्छित्वरेछित्वराणि
द्वितीयाछित्वरम्छित्वरेछित्वराणि
तृतीयाछित्वरेणछित्वराभ्याम्छित्वरैः
चतुर्थीछित्वरायछित्वराभ्याम्छित्वरेभ्यः
पञ्चमीछित्वरात् / छित्वराद्छित्वराभ्याम्छित्वरेभ्यः
षष्ठीछित्वरस्यछित्वरयोःछित्वराणाम्
सप्तमीछित्वरेछित्वरयोःछित्वरेषु
सम्बोधनहे छित्वरहे छित्वरेहे छित्वराणि

अर्थ: काटना,काट देना,चीरना,कटाई करना,फाड़ना,छेदना,टुकड़े-टुकड़े करना,विदीर्ण करना,खण्ड-खण्ड करना,विभक्त करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें