🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:33:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छिद् (पुंलिङ्ग)

काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिद् / छित्छिदौछिदः
द्वितीयाछिदम्छिदौछिदः
तृतीयाछिदाछिद्भ्याम्छिद्भिः
चतुर्थीछिदेछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
पञ्चमीछिदःछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
षष्ठीछिदःछिदोःछिदाम्
सप्तमीछिदिछिदोःछित्सु
सम्बोधनहे छिद् / हे छित्हे छिदौहे छिदः

अर्थ: काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छिद् (स्त्रीलिङ्ग)

काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिद् / छित्छिदौछिदः
द्वितीयाछिदम्छिदौछिदः
तृतीयाछिदाछिद्भ्याम्छिद्भिः
चतुर्थीछिदेछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
पञ्चमीछिदःछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
षष्ठीछिदःछिदोःछिदाम्
सप्तमीछिदिछिदोःछित्सु
सम्बोधनहे छिद् / हे छित्हे छिदौहे छिदः

अर्थ: काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छिद् (नपुंसकलिङ्ग)

काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिद् / छित्छिदीछिदि
द्वितीयाछिद् / छित्छिदीछिदि
तृतीयाछिदाछिद्भ्याम्छिद्भिः
चतुर्थीछिदेछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
पञ्चमीछिदःछिद्भ्याम्छिद्भ्यः
षष्ठीछिदःछिदोःछिदाम्
सप्तमीछिदिछिदोःछित्सु
सम्बोधनहे छिद् / हे छित्हे छिदीहे छिदि

अर्थ: काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें