🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:45:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छिन्नक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिन्नकःछिन्नकौछिन्नकाः
द्वितीयाछिन्नकम्छिन्नकौछिन्नकान्
तृतीयाछिन्नकेनछिन्नकाभ्याम्छिन्नकैः
चतुर्थीछिन्नकायछिन्नकाभ्याम्छिन्नकेभ्यः
पञ्चमीछिन्नकात् / छिन्नकाद्छिन्नकाभ्याम्छिन्नकेभ्यः
षष्ठीछिन्नकस्यछिन्नकयोःछिन्नकानाम्
सप्तमीछिन्नकेछिन्नकयोःछिन्नकेषु
सम्बोधनहे छिन्नकहे छिन्नकौहे छिन्नकाः

अर्थ: —
English: ‘having a little cut off.’

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

छिन्नक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिन्नकम्छिन्नकेछिन्नकानि
द्वितीयाछिन्नकम्छिन्नकेछिन्नकानि
तृतीयाछिन्नकेनछिन्नकाभ्याम्छिन्नकैः
चतुर्थीछिन्नकायछिन्नकाभ्याम्छिन्नकेभ्यः
पञ्चमीछिन्नकात् / छिन्नकाद्छिन्नकाभ्याम्छिन्नकेभ्यः
षष्ठीछिन्नकस्यछिन्नकयोःछिन्नकानाम्
सप्तमीछिन्नकेछिन्नकयोःछिन्नकेषु
सम्बोधनहे छिन्नकहे छिन्नकेहे छिन्नकानि

अर्थ: —
English: ‘having a little cut off.’

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें