🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:51:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जगज्जीव (पुंलिङ्ग)

जगत् (संसार, लोक, विश्व) + जीव (जीवन का सिद्धान्त, श्वास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजगज्जीवःजगज्जीवौजगज्जीवाः
द्वितीयाजगज्जीवम्जगज्जीवौजगज्जीवान्
तृतीयाजगज्जीवेनजगज्जीवाभ्याम्जगज्जीवैः
चतुर्थीजगज्जीवायजगज्जीवाभ्याम्जगज्जीवेभ्यः
पञ्चमीजगज्जीवात् / जगज्जीवाद्जगज्जीवाभ्याम्जगज्जीवेभ्यः
षष्ठीजगज्जीवस्यजगज्जीवयोःजगज्जीवानाम्
सप्तमीजगज्जीवेजगज्जीवयोःजगज्जीवेषु
सम्बोधनहे जगज्जीवहे जगज्जीवौहे जगज्जीवाः

अर्थ: जगत् (संसार, लोक, विश्व) + जीव (जीवन का सिद्धान्त, श्वास)
English: a living being of this world, Rājat. ii, 25.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें