🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:12:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जगतीपाल (पुंलिङ्ग)

जगती (लोग, मनुष्य) + पाल (प्ररक्षक, अभिभावक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजगतीपालःजगतीपालौजगतीपालाः
द्वितीयाजगतीपालम्जगतीपालौजगतीपालान्
तृतीयाजगतीपालेनजगतीपालाभ्याम्जगतीपालैः
चतुर्थीजगतीपालायजगतीपालाभ्याम्जगतीपालेभ्यः
पञ्चमीजगतीपालात् / जगतीपालाद्जगतीपालाभ्याम्जगतीपालेभ्यः
षष्ठीजगतीपालस्यजगतीपालयोःजगतीपालानाम्
सप्तमीजगतीपालेजगतीपालयोःजगतीपालेषु
सम्बोधनहे जगतीपालहे जगतीपालौहे जगतीपालाः

अर्थ: जगती (लोग, मनुष्य) + पाल (प्ररक्षक, अभिभावक)
English: ‘earth-protector’, a king, MBh. viii, 530; Hit. ii, 11, 8.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें