🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:28:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जगत्पति (पुंलिङ्ग)

विश्व का स्वामी, परमदेव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजगत्पतिःजगत्पतीजगत्पतयः
द्वितीयाजगत्पतिम्जगत्पतीजगत्पतीन्
तृतीयाजगत्पतिनाजगत्पतिभ्याम्जगत्पतिभिः
चतुर्थीजगत्पतयेजगत्पतिभ्याम्जगत्पतिभ्यः
पञ्चमीजगत्पतेःजगत्पतिभ्याम्जगत्पतिभ्यः
षष्ठीजगत्पतेःजगत्पत्योःजगत्पतीनाम्
सप्तमीजगत्पतौजगत्पत्योःजगत्पतिषु
सम्बोधनहे जगत्पतेहे जगत्पतीहे जगत्पतयः

अर्थ: विश्व का स्वामी, परमदेव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें