🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:05:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जघन्यज (पुंलिङ्ग)

छोटा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजघन्यजःजघन्यजौजघन्यजाः
द्वितीयाजघन्यजम्जघन्यजौजघन्यजान्
तृतीयाजघन्यजेनजघन्यजाभ्याम्जघन्यजैः
चतुर्थीजघन्यजायजघन्यजाभ्याम्जघन्यजेभ्यः
पञ्चमीजघन्यजात् / जघन्यजाद्जघन्यजाभ्याम्जघन्यजेभ्यः
षष्ठीजघन्यजस्यजघन्यजयोःजघन्यजानाम्
सप्तमीजघन्यजेजघन्यजयोःजघन्यजेषु
सम्बोधनहे जघन्यजहे जघन्यजौहे जघन्यजाः

अर्थ: छोटा भाई
संस्कृत: पर्याय: कनिष्ठ, यवीय, अवरज, अनुज

📚 अमरकोश में:
• छोटा भाई (२.६.४३) — पर्याय: कनिष्ठ, यवीयान्, अवरज, अनुज
• शूद्र के नाम (२.१०.१) — पर्याय: शूद्र, अवरवर्ण, वृषल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जघन्यज (नपुंसकलिङ्ग)

छोटा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजघन्यजम्जघन्यजेजघन्यजानि
द्वितीयाजघन्यजम्जघन्यजेजघन्यजानि
तृतीयाजघन्यजेनजघन्यजाभ्याम्जघन्यजैः
चतुर्थीजघन्यजायजघन्यजाभ्याम्जघन्यजेभ्यः
पञ्चमीजघन्यजात् / जघन्यजाद्जघन्यजाभ्याम्जघन्यजेभ्यः
षष्ठीजघन्यजस्यजघन्यजयोःजघन्यजानाम्
सप्तमीजघन्यजेजघन्यजयोःजघन्यजेषु
सम्बोधनहे जघन्यजहे जघन्यजेहे जघन्यजानि

अर्थ: छोटा भाई
संस्कृत: पर्याय: कनिष्ठ, यवीय, अवरज, अनुज
English: last born, youngest, i, iii, Hariv. 594

📚 अमरकोश में:
• छोटा भाई (२.६.४३) — पर्याय: कनिष्ठ, यवीयान्, अवरज, अनुज
• शूद्र के नाम (२.१०.१) — पर्याय: शूद्र, अवरवर्ण, वृषल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें