🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जड (पुंलिङ्ग)

शीतल, जमा हुआ ठण्डा, शीत या ठिठुरा देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजडःजडौजडाः
द्वितीयाजडम्जडौजडान्
तृतीयाजडेनजडाभ्याम्जडैः
चतुर्थीजडायजडाभ्याम्जडेभ्यः
पञ्चमीजडात् / जडाद्जडाभ्याम्जडेभ्यः
षष्ठीजडस्यजडयोःजडानाम्
सप्तमीजडेजडयोःजडेषु
सम्बोधनहे जडहे जडौहे जडाः

अर्थ: शीतल, जमा हुआ ठण्डा, शीत या ठिठुरा देने वाला
संस्कृत: पर्याय: सुषीम, शिशिर, तुषार, शीतल, शीत

📚 अमरकोश में:
• जड़ (३.१.३८) — पर्याय: अज्ञ
• ठण्डी वस्तु के अर्थ में (१.३.२१) — पर्याय: सुषीम, शिशिर, तुषार, शीतल, शीत, हिम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जड (नपुंसकलिङ्ग)

शीतल, जमा हुआ ठण्डा, शीत या ठिठुरा देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजडम्जडेजडानि
द्वितीयाजडम्जडेजडानि
तृतीयाजडेनजडाभ्याम्जडैः
चतुर्थीजडायजडाभ्याम्जडेभ्यः
पञ्चमीजडात् / जडाद्जडाभ्याम्जडेभ्यः
षष्ठीजडस्यजडयोःजडानाम्
सप्तमीजडेजडयोःजडेषु
सम्बोधनहे जडहे जडेहे जडानि

अर्थ: शीतल, जमा हुआ ठण्डा, शीत या ठिठुरा देने वाला
संस्कृत: पर्याय: सुषीम, शिशिर, तुषार, शीतल, शीत

📚 अमरकोश में:
• जड़ (३.१.३८) — पर्याय: अज्ञ
• ठण्डी वस्तु के अर्थ में (१.३.२१) — पर्याय: सुषीम, शिशिर, तुषार, शीतल, शीत, हिम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें