🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जडमति (पुंलिङ्ग)

जड (मन्द, लूला-लँगड़ा) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजडमतिःजडमतीजडमतयः
द्वितीयाजडमतिम्जडमतीजडमतीन्
तृतीयाजडमतिनाजडमतिभ्याम्जडमतिभिः
चतुर्थीजडमतयेजडमतिभ्याम्जडमतिभ्यः
पञ्चमीजडमतेःजडमतिभ्याम्जडमतिभ्यः
षष्ठीजडमतेःजडमत्योःजडमतीनाम्
सप्तमीजडमतौजडमत्योःजडमतिषु
सम्बोधनहे जडमतेहे जडमतीहे जडमतयः

अर्थ: जड (मन्द, लूला-लँगड़ा) + मति (सोचना, विचार)
English: = -धी, BhP. v, 9, 8; Veṇīs. ii, 10

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जडमति (नपुंसकलिङ्ग)

जड (मन्द, लूला-लँगड़ा) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजडमतिजडमतिनीजडमतीनि
द्वितीयाजडमतिजडमतिनीजडमतीनि
तृतीयाजडमतिनाजडमतिभ्याम्जडमतिभिः
चतुर्थीजडमतिने / जडमतयेजडमतिभ्याम्जडमतिभ्यः
पञ्चमीजडमतिनः / जडमतेःजडमतिभ्याम्जडमतिभ्यः
षष्ठीजडमतिनः / जडमतेःजडमतिनोः / जडमत्योःजडमतीनाम्
सप्तमीजडमतिनि / जडमतौजडमतिनोः / जडमत्योःजडमतिषु
सम्बोधनहे जडमति / हे जडमतेहे जडमतिनीहे जडमतीनि

अर्थ: जड (मन्द, लूला-लँगड़ा) + मति (सोचना, विचार)
English: = -धी, BhP. v, 9, 8; Veṇīs. ii, 10

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें