🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:54:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जतुक (नपुंसकलिङ्ग)

लाख, महावर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजतुकम्जतुकेजतुकानि
द्वितीयाजतुकम्जतुकेजतुकानि
तृतीयाजतुकेनजतुकाभ्याम्जतुकैः
चतुर्थीजतुकायजतुकाभ्याम्जतुकेभ्यः
पञ्चमीजतुकात् / जतुकाद्जतुकाभ्याम्जतुकेभ्यः
षष्ठीजतुकस्यजतुकयोःजतुकानाम्
सप्तमीजतुकेजतुकयोःजतुकेषु
सम्बोधनहे जतुकहे जतुकेहे जतुकानि

अर्थ: लाख, महावर
संस्कृत: पर्याय: सहस्रवेधि, बल्हीक, हिङ्गु, रामठ, बाह्लीक

📚 अमरकोश में:
• हींग (२.९.४०) — पर्याय: सहस्रवेधि, बाह्लीक, हिंगु, रामठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जतुक (पुंलिङ्ग)

लाख, महावर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजतुकःजतुकौजतुकाः
द्वितीयाजतुकम्जतुकौजतुकान्
तृतीयाजतुकेनजतुकाभ्याम्जतुकैः
चतुर्थीजतुकायजतुकाभ्याम्जतुकेभ्यः
पञ्चमीजतुकात् / जतुकाद्जतुकाभ्याम्जतुकेभ्यः
षष्ठीजतुकस्यजतुकयोःजतुकानाम्
सप्तमीजतुकेजतुकयोःजतुकेषु
सम्बोधनहे जतुकहे जतुकौहे जतुकाः

अर्थ: लाख, महावर
संस्कृत: पर्याय: सहस्रवेधि, बल्हीक, हिङ्गु, रामठ, बाह्लीक
English: ‘N. of a man’ See जन्त्°

📚 अमरकोश में:
• हींग (२.९.४०) — पर्याय: सहस्रवेधि, बाह्लीक, हिंगु, रामठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें