🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:40:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जनार्दन (पुंलिङ्ग)

विष्णु या कृष्ण का विशेषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजनार्दनःजनार्दनौजनार्दनाः
द्वितीयाजनार्दनम्जनार्दनौजनार्दनान्
तृतीयाजनार्दनेनजनार्दनाभ्याम्जनार्दनैः
चतुर्थीजनार्दनायजनार्दनाभ्याम्जनार्दनेभ्यः
पञ्चमीजनार्दनात् / जनार्दनाद्जनार्दनाभ्याम्जनार्दनेभ्यः
षष्ठीजनार्दनस्यजनार्दनयोःजनार्दनानाम्
सप्तमीजनार्दनेजनार्दनयोःजनार्दनेषु
सम्बोधनहे जनार्दनहे जनार्दनौहे जनार्दनाः

अर्थ: विष्णु या कृष्ण का विशेषण
संस्कृत: पर्याय: विष्णु, नारायण, कृष्ण, वैकुण्ठ, विष्टरश्रवस्

📚 अमरकोश में:
• विष्णु के और नाम (१.१.२०) — पर्याय: दैत्यारि, पुण्डरीकाक्ष, गोविन्द, गरुडध्वज, पीताम्बर, अच्युत, शार्ङ्गी, विष्वक्सेन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें