🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:50:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जन (पुंलिङ्ग)

जन, मनुष्य

🔎 आपका लिखा रूप जने = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजनःजनौजनाः
द्वितीयाजनम्जनौजनान्
तृतीयाजनेनजनाभ्याम्जनैः
चतुर्थीजनायजनाभ्याम्जनेभ्यः
पञ्चमीजनात् / जनाद्जनाभ्याम्जनेभ्यः
षष्ठीजनस्यजनयोःजनानाम्
सप्तमीजनेजनयोःजनेषु
सम्बोधनहे जनहे जनौहे जनाः

अर्थ: जन, मनुष्य
संस्कृत: लोकः, प्रजा
English: humans, people, society

📚 अमरकोश में:
• लोक (३.३.२) — पर्याय: संसार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जनि (स्त्रीलिङ्ग)

जन्म,सृजन,उत्पादन,

🔎 आपका लिखा रूप जने = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजनिःजनीजनयः
द्वितीयाजनिम्जनीजनीः
तृतीयाजन्याजनिभ्याम्जनिभिः
चतुर्थीजनये / जन्यैजनिभ्याम्जनिभ्यः
पञ्चमीजनेः / जन्याःजनिभ्याम्जनिभ्यः
षष्ठीजनेः / जन्याःजन्योःजनीनाम्
सप्तमीजनौ / जन्याम्जन्योःजनिषु
सम्बोधनहे जनेहे जनीहे जनयः

अर्थ: जन्म,सृजन,उत्पादन,
संस्कृत: जननम् · पर्याय: जनुस्, जनन, जन्मन्, उत्पत्ति, उद्भव

📚 अमरकोश में:
• जन्म के नाम (१.४.३१) — पर्याय: जनुस्, जनन, जन्म, उत्पत्ति, उद्भव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें