🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:47:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जन्तुरस (पुंलिङ्ग)

जन्तु (जानवर, जीवित प्राणी) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजन्तुरसःजन्तुरसौजन्तुरसाः
द्वितीयाजन्तुरसम्जन्तुरसौजन्तुरसान्
तृतीयाजन्तुरसेनजन्तुरसाभ्याम्जन्तुरसैः
चतुर्थीजन्तुरसायजन्तुरसाभ्याम्जन्तुरसेभ्यः
पञ्चमीजन्तुरसात् / जन्तुरसाद्जन्तुरसाभ्याम्जन्तुरसेभ्यः
षष्ठीजन्तुरसस्यजन्तुरसयोःजन्तुरसानाम्
सप्तमीजन्तुरसेजन्तुरसयोःजन्तुरसेषु
सम्बोधनहे जन्तुरसहे जन्तुरसौहे जन्तुरसाः

अर्थ: जन्तु (जानवर, जीवित प्राणी) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)
English: ‘insect-essence’, red lac, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬