🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:09:39 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जन्मगृह (नपुंसकलिङ्ग)

जन्म (उत्पत्ति) + गृह (घर, निवास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजन्मगृहम्जन्मगृहेजन्मगृहाणि
द्वितीयाजन्मगृहम्जन्मगृहेजन्मगृहाणि
तृतीयाजन्मगृहेणजन्मगृहाभ्याम्जन्मगृहैः
चतुर्थीजन्मगृहायजन्मगृहाभ्याम्जन्मगृहेभ्यः
पञ्चमीजन्मगृहात् / जन्मगृहाद्जन्मगृहाभ्याम्जन्मगृहेभ्यः
षष्ठीजन्मगृहस्यजन्मगृहयोःजन्मगृहाणाम्
सप्तमीजन्मगृहेजन्मगृहयोःजन्मगृहेषु
सम्बोधनहे जन्मगृहहे जन्मगृहेहे जन्मगृहाणि

अर्थ: जन्म (उत्पत्ति) + गृह (घर, निवास)
English: = -भ, VarYogay. iv, 44.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬