🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:26:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जन्यु (पुंलिङ्ग)

युच् बा.न अनादेशः जन्म

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजन्युःजन्यूजन्यवः
द्वितीयाजन्युम्जन्यूजन्यून्
तृतीयाजन्युनाजन्युभ्याम्जन्युभिः
चतुर्थीजन्यवेजन्युभ्याम्जन्युभ्यः
पञ्चमीजन्योःजन्युभ्याम्जन्युभ्यः
षष्ठीजन्योःजन्य्वोःजन्यूनाम्
सप्तमीजन्यौजन्य्वोःजन्युषु
सम्बोधनहे जन्योहे जन्यूहे जन्यवः

अर्थ: युच् बा.न अनादेशः जन्म
संस्कृत: पर्याय: प्राणिन्, चेतन, जन्मिन्, जन्तु, शरीरिन्

📚 अमरकोश में:
• प्राणी के नाम (१.४.३२) — पर्याय: प्राणी, चेतन, जन्मी, जन्तु, शरीरी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें