🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:46:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जपपरायण (पुंलिङ्ग)

जप (मन ही मन प्रर्थना करना) + परायण (अनुरक्त, भक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजपपरायणःजपपरायणौजपपरायणाः
द्वितीयाजपपरायणम्जपपरायणौजपपरायणान्
तृतीयाजपपरायणेनजपपरायणाभ्याम्जपपरायणैः
चतुर्थीजपपरायणायजपपरायणाभ्याम्जपपरायणेभ्यः
पञ्चमीजपपरायणात् / जपपरायणाद्जपपरायणाभ्याम्जपपरायणेभ्यः
षष्ठीजपपरायणस्यजपपरायणयोःजपपरायणानाम्
सप्तमीजपपरायणेजपपरायणयोःजपपरायणेषु
सम्बोधनहे जपपरायणहे जपपरायणौहे जपपरायणाः

अर्थ: जप (मन ही मन प्रर्थना करना) + परायण (अनुरक्त, भक्त)
English: devoted to muttering prayers, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जपपरायण (नपुंसकलिङ्ग)

जप (मन ही मन प्रर्थना करना) + परायण (प्रधान या चरम उद्देश्य, मुख्य ध्येय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजपपरायणम्जपपरायणेजपपरायणानि
द्वितीयाजपपरायणम्जपपरायणेजपपरायणानि
तृतीयाजपपरायणेनजपपरायणाभ्याम्जपपरायणैः
चतुर्थीजपपरायणायजपपरायणाभ्याम्जपपरायणेभ्यः
पञ्चमीजपपरायणात् / जपपरायणाद्जपपरायणाभ्याम्जपपरायणेभ्यः
षष्ठीजपपरायणस्यजपपरायणयोःजपपरायणानाम्
सप्तमीजपपरायणेजपपरायणयोःजपपरायणेषु
सम्बोधनहे जपपरायणहे जपपरायणेहे जपपरायणानि

अर्थ: जप (मन ही मन प्रर्थना करना) + परायण (प्रधान या चरम उद्देश्य, मुख्य ध्येय)
English: devoted to muttering prayers, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें