🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:59:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जप्तव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजप्तव्यःजप्तव्यौजप्तव्याः
द्वितीयाजप्तव्यम्जप्तव्यौजप्तव्यान्
तृतीयाजप्तव्येनजप्तव्याभ्याम्जप्तव्यैः
चतुर्थीजप्तव्यायजप्तव्याभ्याम्जप्तव्येभ्यः
पञ्चमीजप्तव्यात् / जप्तव्याद्जप्तव्याभ्याम्जप्तव्येभ्यः
षष्ठीजप्तव्यस्यजप्तव्ययोःजप्तव्यानाम्
सप्तमीजप्तव्येजप्तव्ययोःजप्तव्येषु
सम्बोधनहे जप्तव्यहे जप्तव्यौहे जप्तव्याः

अर्थ: —
English: to be muttered, R. vii, 23, 4, 28; VarBṛS. vli, 72; BhP., iv, 24, 31.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जप्तव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजप्तव्यम्जप्तव्येजप्तव्यानि
द्वितीयाजप्तव्यम्जप्तव्येजप्तव्यानि
तृतीयाजप्तव्येनजप्तव्याभ्याम्जप्तव्यैः
चतुर्थीजप्तव्यायजप्तव्याभ्याम्जप्तव्येभ्यः
पञ्चमीजप्तव्यात् / जप्तव्याद्जप्तव्याभ्याम्जप्तव्येभ्यः
षष्ठीजप्तव्यस्यजप्तव्ययोःजप्तव्यानाम्
सप्तमीजप्तव्येजप्तव्ययोःजप्तव्येषु
सम्बोधनहे जप्तव्यहे जप्तव्येहे जप्तव्यानि

अर्थ: —
English: to be muttered, R. vii, 23, 4, 28; VarBṛS. vli, 72; BhP., iv, 24, 31.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें