🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:31:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जलकुम्भ (पुंलिङ्ग)

जल (स्फूर्तिहीन, ठण्डा) + कुम्भ (घड़ा, जलपात्र)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजलकुम्भःजलकुम्भौजलकुम्भाः
द्वितीयाजलकुम्भम्जलकुम्भौजलकुम्भान्
तृतीयाजलकुम्भेनजलकुम्भाभ्याम्जलकुम्भैः
चतुर्थीजलकुम्भायजलकुम्भाभ्याम्जलकुम्भेभ्यः
पञ्चमीजलकुम्भात् / जलकुम्भाद्जलकुम्भाभ्याम्जलकुम्भेभ्यः
षष्ठीजलकुम्भस्यजलकुम्भयोःजलकुम्भानाम्
सप्तमीजलकुम्भेजलकुम्भयोःजलकुम्भेषु
सम्बोधनहे जलकुम्भहे जलकुम्भौहे जलकुम्भाः

अर्थ: जल (स्फूर्तिहीन, ठण्डा) + कुम्भ (घड़ा, जलपात्र)
English: a water-jar, Pañcat. v, 2, 3/4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें