🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:02:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जल्पाक (पुंलिङ्ग)

बातूनी, गप्पी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजल्पाकःजल्पाकौजल्पाकाः
द्वितीयाजल्पाकम्जल्पाकौजल्पाकान्
तृतीयाजल्पाकेनजल्पाकाभ्याम्जल्पाकैः
चतुर्थीजल्पाकायजल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
पञ्चमीजल्पाकात् / जल्पाकाद्जल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
षष्ठीजल्पाकस्यजल्पाकयोःजल्पाकानाम्
सप्तमीजल्पाकेजल्पाकयोःजल्पाकेषु
सम्बोधनहे जल्पाकहे जल्पाकौहे जल्पाकाः

अर्थ: बातूनी, गप्पी
संस्कृत: पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाच्

📚 अमरकोश में:
• बकवादी (३.१.३६) — पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाक्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जल्पाक (नपुंसकलिङ्ग)

बातूनी, गप्पी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजल्पाकम्जल्पाकेजल्पाकानि
द्वितीयाजल्पाकम्जल्पाकेजल्पाकानि
तृतीयाजल्पाकेनजल्पाकाभ्याम्जल्पाकैः
चतुर्थीजल्पाकायजल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
पञ्चमीजल्पाकात् / जल्पाकाद्जल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
षष्ठीजल्पाकस्यजल्पाकयोःजल्पाकानाम्
सप्तमीजल्पाकेजल्पाकयोःजल्पाकेषु
सम्बोधनहे जल्पाकहे जल्पाकेहे जल्पाकानि

अर्थ: बातूनी, गप्पी
संस्कृत: पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाच्

📚 अमरकोश में:
• बकवादी (३.१.३६) — पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाक्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें