🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:00:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जल्पित (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजल्पितःजल्पितौजल्पिताः
द्वितीयाजल्पितम्जल्पितौजल्पितान्
तृतीयाजल्पितेनजल्पिताभ्याम्जल्पितैः
चतुर्थीजल्पितायजल्पिताभ्याम्जल्पितेभ्यः
पञ्चमीजल्पितात् / जल्पिताद्जल्पिताभ्याम्जल्पितेभ्यः
षष्ठीजल्पितस्यजल्पितयोःजल्पितानाम्
सप्तमीजल्पितेजल्पितयोःजल्पितेषु
सम्बोधनहे जल्पितहे जल्पितौहे जल्पिताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: उक्त, भाषित, उदित, आख्यात, अभिहित
English: said, spoken, Pañcat.

📚 अमरकोश में:
• कहा हुआ (३.१.१०६) — पर्याय: उक्त, भाषित, उदित, आख्यात, अभिहित, लपित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जल्पित (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजल्पितम्जल्पितेजल्पितानि
द्वितीयाजल्पितम्जल्पितेजल्पितानि
तृतीयाजल्पितेनजल्पिताभ्याम्जल्पितैः
चतुर्थीजल्पितायजल्पिताभ्याम्जल्पितेभ्यः
पञ्चमीजल्पितात् / जल्पिताद्जल्पिताभ्याम्जल्पितेभ्यः
षष्ठीजल्पितस्यजल्पितयोःजल्पितानाम्
सप्तमीजल्पितेजल्पितयोःजल्पितेषु
सम्बोधनहे जल्पितहे जल्पितेहे जल्पितानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: उक्त, भाषित, उदित, आख्यात, अभिहित
English: said, spoken, Pañcat.

📚 अमरकोश में:
• कहा हुआ (३.१.१०६) — पर्याय: उक्त, भाषित, उदित, आख्यात, अभिहित, लपित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें