🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:47:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जव (पुंलिङ्ग)

फुर्तीला, चुस्त

🔎 आपका लिखा रूप जवात् = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजवःजवौजवाः
द्वितीयाजवम्जवौजवान्
तृतीयाजवेनजवाभ्याम्जवैः
चतुर्थीजवायजवाभ्याम्जवेभ्यः
पञ्चमीजवात् / जवाद्जवाभ्याम्जवेभ्यः
षष्ठीजवस्यजवयोःजवानाम्
सप्तमीजवेजवयोःजवेषु
सम्बोधनहे जवहे जवौहे जवाः

अर्थ: फुर्तीला, चुस्त
संस्कृत: वेगः, त्वरितवन्मात्रः · पर्याय: रंहस्, तरस्, रय, स्यद, जवन

📚 अमरकोश में:
• वेग के नाम (१.१.७९) — पर्याय: रंहस्, तरस्, रय, स्यद
• फुर्तीला (२.८.७३) — पर्याय: तरस्वी, त्वरित, वेगी, प्रजवी, जवन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जव (नपुंसकलिङ्ग)

फुर्तीला, चुस्त

🔎 आपका लिखा रूप जवात् = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजवम्जवेजवानि
द्वितीयाजवम्जवेजवानि
तृतीयाजवेनजवाभ्याम्जवैः
चतुर्थीजवायजवाभ्याम्जवेभ्यः
पञ्चमीजवात् / जवाद्जवाभ्याम्जवेभ्यः
षष्ठीजवस्यजवयोःजवानाम्
सप्तमीजवेजवयोःजवेषु
सम्बोधनहे जवहे जवेहे जवानि

अर्थ: फुर्तीला, चुस्त
संस्कृत: पर्याय: रंहस्, तरस्, रय, स्यद, जवन

📚 अमरकोश में:
• वेग के नाम (१.१.७९) — पर्याय: रंहस्, तरस्, रय, स्यद
• फुर्तीला (२.८.७३) — पर्याय: तरस्वी, त्वरित, वेगी, प्रजवी, जवन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें