🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:24:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जातप्राय (पुंलिङ्ग)

जात (भेद, प्रकार) + प्राय (अपगमन, विदायगी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातप्रायःजातप्रायौजातप्रायाः
द्वितीयाजातप्रायम्जातप्रायौजातप्रायान्
तृतीयाजातप्रायेणजातप्रायाभ्याम्जातप्रायैः
चतुर्थीजातप्रायायजातप्रायाभ्याम्जातप्रायेभ्यः
पञ्चमीजातप्रायात् / जातप्रायाद्जातप्रायाभ्याम्जातप्रायेभ्यः
षष्ठीजातप्रायस्यजातप्राययोःजातप्रायाणाम्
सप्तमीजातप्रायेजातप्राययोःजातप्रायेषु
सम्बोधनहे जातप्रायहे जातप्रायौहे जातप्रायाः

अर्थ: जात (भेद, प्रकार) + प्राय (अपगमन, विदायगी)
English: almost happened, Sāh. iii, 195.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जातप्राय (नपुंसकलिङ्ग)

जात (भेद, प्रकार) + प्राय (से युक्त, समृद्ध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातप्रायम्जातप्रायेजातप्रायाणि
द्वितीयाजातप्रायम्जातप्रायेजातप्रायाणि
तृतीयाजातप्रायेणजातप्रायाभ्याम्जातप्रायैः
चतुर्थीजातप्रायायजातप्रायाभ्याम्जातप्रायेभ्यः
पञ्चमीजातप्रायात् / जातप्रायाद्जातप्रायाभ्याम्जातप्रायेभ्यः
षष्ठीजातप्रायस्यजातप्राययोःजातप्रायाणाम्
सप्तमीजातप्रायेजातप्राययोःजातप्रायेषु
सम्बोधनहे जातप्रायहे जातप्रायेहे जातप्रायाणि

अर्थ: जात (भेद, प्रकार) + प्राय (से युक्त, समृद्ध)
English: almost happened, Sāh. iii, 195.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬