🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:59:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जातास्थ (पुंलिङ्ग)

जाता (अस्तित्व में लाया गया, जन्म दिया गया) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातास्थःजातास्थौजातास्थाः
द्वितीयाजातास्थम्जातास्थौजातास्थान्
तृतीयाजातास्थेनजातास्थाभ्याम्जातास्थैः
चतुर्थीजातास्थायजातास्थाभ्याम्जातास्थेभ्यः
पञ्चमीजातास्थात् / जातास्थाद्जातास्थाभ्याम्जातास्थेभ्यः
षष्ठीजातास्थस्यजातास्थयोःजातास्थानाम्
सप्तमीजातास्थेजातास्थयोःजातास्थेषु
सम्बोधनहे जातास्थहे जातास्थौहे जातास्थाः

अर्थ: जाता (अस्तित्व में लाया गया, जन्म दिया गया) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: taking into consideration, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जातास्थ (नपुंसकलिङ्ग)

जाता (अस्तित्व में लाया गया, जन्म दिया गया) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातास्थम्जातास्थेजातास्थानि
द्वितीयाजातास्थम्जातास्थेजातास्थानि
तृतीयाजातास्थेनजातास्थाभ्याम्जातास्थैः
चतुर्थीजातास्थायजातास्थाभ्याम्जातास्थेभ्यः
पञ्चमीजातास्थात् / जातास्थाद्जातास्थाभ्याम्जातास्थेभ्यः
षष्ठीजातास्थस्यजातास्थयोःजातास्थानाम्
सप्तमीजातास्थेजातास्थयोःजातास्थेषु
सम्बोधनहे जातास्थहे जातास्थेहे जातास्थानि

अर्थ: जाता (अस्तित्व में लाया गया, जन्म दिया गया) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: taking into consideration, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬