🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:55:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जातिमत् (पुंलिङ्ग)

उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातिमान्जातिमन्तौजातिमन्तः
द्वितीयाजातिमन्तम्जातिमन्तौजातिमतः
तृतीयाजातिमताजातिमद्भ्याम्जातिमद्भिः
चतुर्थीजातिमतेजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
पञ्चमीजातिमतःजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
षष्ठीजातिमतःजातिमतोःजातिमताम्
सप्तमीजातिमतिजातिमतोःजातिमत्सु
सम्बोधनहे जातिमन्हे जातिमन्तौहे जातिमन्तः

अर्थ: उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जातिमत् (स्त्रीलिङ्ग)

उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातिमत् / जातिमद्जातिमतौजातिमतः
द्वितीयाजातिमतम्जातिमतौजातिमतः
तृतीयाजातिमताजातिमद्भ्याम्जातिमद्भिः
चतुर्थीजातिमतेजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
पञ्चमीजातिमतःजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
षष्ठीजातिमतःजातिमतोःजातिमताम्
सप्तमीजातिमतिजातिमतोःजातिमत्सु
सम्बोधनहे जातिमत् / हे जातिमद्हे जातिमतौहे जातिमतः

अर्थ: उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जातिमत् (नपुंसकलिङ्ग)

उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातिमत् / जातिमद्जातिमतीजातिमन्ति
द्वितीयाजातिमत् / जातिमद्जातिमतीजातिमन्ति
तृतीयाजातिमताजातिमद्भ्याम्जातिमद्भिः
चतुर्थीजातिमतेजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
पञ्चमीजातिमतःजातिमद्भ्याम्जातिमद्भ्यः
षष्ठीजातिमतःजातिमतोःजातिमताम्
सप्तमीजातिमतिजातिमतोःजातिमत्सु
सम्बोधनहे जातिमत् / हे जातिमद्हे जातिमतीहे जातिमन्ति

अर्थ: उत्तम कुल में उत्पन्न, ऊचे घराने में जन्मा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें