🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:23:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जात्य (पुंलिङ्ग)

एक ही परिवार का सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजात्यःजात्यौजात्याः
द्वितीयाजात्यम्जात्यौजात्यान्
तृतीयाजात्येनजात्याभ्याम्जात्यैः
चतुर्थीजात्यायजात्याभ्याम्जात्येभ्यः
पञ्चमीजात्यात् / जात्याद्जात्याभ्याम्जात्येभ्यः
षष्ठीजात्यस्यजात्ययोःजात्यानाम्
सप्तमीजात्येजात्ययोःजात्येषु
सम्बोधनहे जात्यहे जात्यौहे जात्याः

अर्थ: एक ही परिवार का सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जात्य (नपुंसकलिङ्ग)

एक ही परिवार का सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजात्यम्जात्येजात्यानि
द्वितीयाजात्यम्जात्येजात्यानि
तृतीयाजात्येनजात्याभ्याम्जात्यैः
चतुर्थीजात्यायजात्याभ्याम्जात्येभ्यः
पञ्चमीजात्यात् / जात्याद्जात्याभ्याम्जात्येभ्यः
षष्ठीजात्यस्यजात्ययोःजात्यानाम्
सप्तमीजात्येजात्ययोःजात्येषु
सम्बोधनहे जात्यहे जात्येहे जात्यानि

अर्थ: एक ही परिवार का सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें