🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:17:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जायापती (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजायापतीःजायापत्यौजायापत्यः
द्वितीयाजायापत्यम्जायापत्यौजायापत्यः
तृतीयाजायापत्याजायापतीभ्याम्जायापतीभिः
चतुर्थीजायापत्येजायापतीभ्याम्जायापतीभ्यः
पञ्चमीजायापत्युःजायापतीभ्याम्जायापतीभ्यः
षष्ठीजायापत्युःजायापत्योःजायापत्याम्
सप्तमीजायापत्यिजायापत्योःजायापतीषु
सम्बोधनहे जायापतीःहे जायापत्यौहे जायापत्यः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: दम्पती, जम्पती, भार्यापती
English: du. (g. राजदन्तादि) wife and husband, ŚBr. iv, 6, 7, 9; Kapiṣṭh. iv, 3; Āp.; Divyâv. xviii, 583.

📚 अमरकोश में:
• पति-पत्नी का जोड़ा (२.६.३८) — पर्याय: दम्पती, जम्पती, भार्यापती

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें