🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:45:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जायु (पुंलिङ्ग)

औषधि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजायुःजायूजायवः
द्वितीयाजायुम्जायूजायून्
तृतीयाजायुनाजायुभ्याम्जायुभिः
चतुर्थीजायवेजायुभ्याम्जायुभ्यः
पञ्चमीजायोःजायुभ्याम्जायुभ्यः
षष्ठीजायोःजाय्वोःजायूनाम्
सप्तमीजायौजाय्वोःजायुषु
सम्बोधनहे जायोहे जायूहे जायवः

अर्थ: औषधि
संस्कृत: पर्याय: भेषज, औषध, भैषज्य, अगद, पटु

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: भेषज, औषध, भैषज्य, अगद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जायु (नपुंसकलिङ्ग)

औषधि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजायुजायुनीजायूनि
द्वितीयाजायुजायुनीजायूनि
तृतीयाजायुनाजायुभ्याम्जायुभिः
चतुर्थीजायुने / जायवेजायुभ्याम्जायुभ्यः
पञ्चमीजायुनः / जायोःजायुभ्याम्जायुभ्यः
षष्ठीजायुनः / जायोःजायुनोः / जाय्वोःजायूनाम्
सप्तमीजायुनि / जायौजायुनोः / जाय्वोःजायुषु
सम्बोधनहे जायु / हे जायोहे जायुनीहे जायूनि

अर्थ: औषधि
संस्कृत: पर्याय: भेषज, औषध, भैषज्य, अगद, पटु
English: = °युक, RV. i, 67, 1; 119, 3 and, 135, 8

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: भेषज, औषध, भैषज्य, अगद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें