🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:33:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जालगर्दभ (पुंलिङ्ग)

जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + गर्दभ (अभच् गधा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजालगर्दभःजालगर्दभौजालगर्दभाः
द्वितीयाजालगर्दभम्जालगर्दभौजालगर्दभान्
तृतीयाजालगर्दभेनजालगर्दभाभ्याम्जालगर्दभैः
चतुर्थीजालगर्दभायजालगर्दभाभ्याम्जालगर्दभेभ्यः
पञ्चमीजालगर्दभात् / जालगर्दभाद्जालगर्दभाभ्याम्जालगर्दभेभ्यः
षष्ठीजालगर्दभस्यजालगर्दभयोःजालगर्दभानाम्
सप्तमीजालगर्दभेजालगर्दभयोःजालगर्दभेषु
सम्बोधनहे जालगर्दभहे जालगर्दभौहे जालगर्दभाः

अर्थ: जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + गर्दभ (अभच् गधा)
English: a kind of pimple, ii, 13, 12; iv, 20, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬