🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:12:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जालपद (पुंलिङ्ग)

जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + पद (प्रकाश की किरण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजालपदःजालपदौजालपदाः
द्वितीयाजालपदम्जालपदौजालपदान्
तृतीयाजालपदेनजालपदाभ्याम्जालपदैः
चतुर्थीजालपदायजालपदाभ्याम्जालपदेभ्यः
पञ्चमीजालपदात् / जालपदाद्जालपदाभ्याम्जालपदेभ्यः
षष्ठीजालपदस्यजालपदयोःजालपदानाम्
सप्तमीजालपदेजालपदयोःजालपदेषु
सम्बोधनहे जालपदहे जालपदौहे जालपदाः

अर्थ: जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + पद (प्रकाश की किरण)
English: N. of a locality g. वरणादि (v.l. °दी)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जालपद (नपुंसकलिङ्ग)

जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + पद (पैर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजालपदम्जालपदेजालपदानि
द्वितीयाजालपदम्जालपदेजालपदानि
तृतीयाजालपदेनजालपदाभ्याम्जालपदैः
चतुर्थीजालपदायजालपदाभ्याम्जालपदेभ्यः
पञ्चमीजालपदात् / जालपदाद्जालपदाभ्याम्जालपदेभ्यः
षष्ठीजालपदस्यजालपदयोःजालपदानाम्
सप्तमीजालपदेजालपदयोःजालपदेषु
सम्बोधनहे जालपदहे जालपदेहे जालपदानि

अर्थ: जाल (अक्षिकारन्ध्र, गवाक्ष) + पद (पैर)
English: N. of a locality g. वरणादि (v.l. °दी)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें