🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:03:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिघत्सु (पुंलिङ्ग)

बुभुक्षु, भूखा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिघत्सुःजिघत्सूजिघत्सवः
द्वितीयाजिघत्सुम्जिघत्सूजिघत्सून्
तृतीयाजिघत्सुनाजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभिः
चतुर्थीजिघत्सवेजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
पञ्चमीजिघत्सोःजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
षष्ठीजिघत्सोःजिघत्स्वोःजिघत्सूनाम्
सप्तमीजिघत्सौजिघत्स्वोःजिघत्सुषु
सम्बोधनहे जिघत्सोहे जिघत्सूहे जिघत्सवः

अर्थ: बुभुक्षु, भूखा
संस्कृत: पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

📚 अमरकोश में:
• भूखा (३.१.२०) — पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिघत्सु (स्त्रीलिङ्ग)

बुभुक्षु, भूखा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिघत्सुःजिघत्सूजिघत्सवः
द्वितीयाजिघत्सुम्जिघत्सूजिघत्सूः
तृतीयाजिघत्स्वाजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभिः
चतुर्थीजिघत्सवे / जिघत्स्वैजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
पञ्चमीजिघत्सोः / जिघत्स्वाःजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
षष्ठीजिघत्सोः / जिघत्स्वाःजिघत्स्वोःजिघत्सूनाम्
सप्तमीजिघत्सौ / जिघत्स्वाम्जिघत्स्वोःजिघत्सुषु
सम्बोधनहे जिघत्सोहे जिघत्सूहे जिघत्सवः

अर्थ: बुभुक्षु, भूखा
संस्कृत: पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

📚 अमरकोश में:
• भूखा (३.१.२०) — पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिघत्सु (नपुंसकलिङ्ग)

बुभुक्षु, भूखा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिघत्सुजिघत्सुनीजिघत्सूनि
द्वितीयाजिघत्सुजिघत्सुनीजिघत्सूनि
तृतीयाजिघत्सुनाजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभिः
चतुर्थीजिघत्सुने / जिघत्सवेजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
पञ्चमीजिघत्सुनः / जिघत्सोःजिघत्सुभ्याम्जिघत्सुभ्यः
षष्ठीजिघत्सुनः / जिघत्सोःजिघत्सुनोः / जिघत्स्वोःजिघत्सूनाम्
सप्तमीजिघत्सुनि / जिघत्सौजिघत्सुनोः / जिघत्स्वोःजिघत्सुषु
सम्बोधनहे जिघत्सु / हे जिघत्सोहे जिघत्सुनीहे जिघत्सूनि

अर्थ: बुभुक्षु, भूखा
संस्कृत: पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

📚 अमरकोश में:
• भूखा (३.१.२०) — पर्याय: बुभुक्षित, क्षुधित, अशनायित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬