🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:43:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिनकल्प (पुंलिङ्ग)

जिन (विजयी, विजेता) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिनकल्पःजिनकल्पौजिनकल्पाः
द्वितीयाजिनकल्पम्जिनकल्पौजिनकल्पान्
तृतीयाजिनकल्पेनजिनकल्पाभ्याम्जिनकल्पैः
चतुर्थीजिनकल्पायजिनकल्पाभ्याम्जिनकल्पेभ्यः
पञ्चमीजिनकल्पात् / जिनकल्पाद्जिनकल्पाभ्याम्जिनकल्पेभ्यः
षष्ठीजिनकल्पस्यजिनकल्पयोःजिनकल्पानाम्
सप्तमीजिनकल्पेजिनकल्पयोःजिनकल्पेषु
सम्बोधनहे जिनकल्पहे जिनकल्पौहे जिनकल्पाः

अर्थ: जिन (विजयी, विजेता) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)
English: the ordinances practised by the Jinas (opposed to those of the Sthaviras), Jain. (HPariś. xi, 3).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬