🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:28:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिष्णु (पुंलिङ्ग)

विजयी, विजेता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिष्णुःजिष्णूजिष्णवः
द्वितीयाजिष्णुम्जिष्णूजिष्णून्
तृतीयाजिष्णुनाजिष्णुभ्याम्जिष्णुभिः
चतुर्थीजिष्णवेजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
पञ्चमीजिष्णोःजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
षष्ठीजिष्णोःजिष्ण्वोःजिष्णूनाम्
सप्तमीजिष्णौजिष्ण्वोःजिष्णुषु
सम्बोधनहे जिष्णोहे जिष्णूहे जिष्णवः

अर्थ: विजयी, विजेता
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५२) — पर्याय: वृद्धश्रवा, सुनासीर, पुरुहूत, पुरन्दर, लेखर्षभ, शक्र, शतमन्यु, दिवस्पति
• विजयी (२.८.७७) — पर्याय: जेता, जित्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिष्णु (स्त्रीलिङ्ग)

विजयी, विजेता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिष्णुःजिष्णूजिष्णवः
द्वितीयाजिष्णुम्जिष्णूजिष्णूः
तृतीयाजिष्ण्वाजिष्णुभ्याम्जिष्णुभिः
चतुर्थीजिष्णवे / जिष्ण्वैजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
पञ्चमीजिष्णोः / जिष्ण्वाःजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
षष्ठीजिष्णोः / जिष्ण्वाःजिष्ण्वोःजिष्णूनाम्
सप्तमीजिष्णौ / जिष्ण्वाम्जिष्ण्वोःजिष्णुषु
सम्बोधनहे जिष्णोहे जिष्णूहे जिष्णवः

अर्थ: विजयी, विजेता
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५२) — पर्याय: वृद्धश्रवा, सुनासीर, पुरुहूत, पुरन्दर, लेखर्षभ, शक्र, शतमन्यु, दिवस्पति
• विजयी (२.८.७७) — पर्याय: जेता, जित्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिष्णु (नपुंसकलिङ्ग)

विजयी, विजेता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिष्णुजिष्णुनीजिष्णूनि
द्वितीयाजिष्णुजिष्णुनीजिष्णूनि
तृतीयाजिष्णुनाजिष्णुभ्याम्जिष्णुभिः
चतुर्थीजिष्णुने / जिष्णवेजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
पञ्चमीजिष्णुनः / जिष्णोःजिष्णुभ्याम्जिष्णुभ्यः
षष्ठीजिष्णुनः / जिष्णोःजिष्णुनोः / जिष्ण्वोःजिष्णूनाम्
सप्तमीजिष्णुनि / जिष्णौजिष्णुनोः / जिष्ण्वोःजिष्णुषु
सम्बोधनहे जिष्णु / हे जिष्णोहे जिष्णुनीहे जिष्णूनि

अर्थ: विजयी, विजेता
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५२) — पर्याय: वृद्धश्रवा, सुनासीर, पुरुहूत, पुरन्दर, लेखर्षभ, शक्र, शतमन्यु, दिवस्पति
• विजयी (२.८.७७) — पर्याय: जेता, जित्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें