🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:52:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिह्मग (पुंलिङ्ग)

साँप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्मगःजिह्मगौजिह्मगाः
द्वितीयाजिह्मगम्जिह्मगौजिह्मगान्
तृतीयाजिह्मगेनजिह्मगाभ्याम्जिह्मगैः
चतुर्थीजिह्मगायजिह्मगाभ्याम्जिह्मगेभ्यः
पञ्चमीजिह्मगात् / जिह्मगाद्जिह्मगाभ्याम्जिह्मगेभ्यः
षष्ठीजिह्मगस्यजिह्मगयोःजिह्मगानाम्
सप्तमीजिह्मगेजिह्मगयोःजिह्मगेषु
सम्बोधनहे जिह्मगहे जिह्मगौहे जिह्मगाः

अर्थ: साँप
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, उरग, पन्नग, भोगी, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिह्मग (नपुंसकलिङ्ग)

साँप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्मगम्जिह्मगेजिह्मगानि
द्वितीयाजिह्मगम्जिह्मगेजिह्मगानि
तृतीयाजिह्मगेनजिह्मगाभ्याम्जिह्मगैः
चतुर्थीजिह्मगायजिह्मगाभ्याम्जिह्मगेभ्यः
पञ्चमीजिह्मगात् / जिह्मगाद्जिह्मगाभ्याम्जिह्मगेभ्यः
षष्ठीजिह्मगस्यजिह्मगयोःजिह्मगानाम्
सप्तमीजिह्मगेजिह्मगयोःजिह्मगेषु
सम्बोधनहे जिह्मगहे जिह्मगेहे जिह्मगानि

अर्थ: साँप
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि
English: = -गति, i, 982

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, उरग, पन्नग, भोगी, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें