🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:09:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिह्मशी (पुंलिङ्ग)

जिह्म (धोखेबाज़, बेईमान) + शी (निद्रा, विश्राम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्मशीःजिह्मशियौजिह्मशियः
द्वितीयाजिह्मशियम्जिह्मशियौजिह्मशियः
तृतीयाजिह्मशियाजिह्मशीभ्याम्जिह्मशीभिः
चतुर्थीजिह्मशियेजिह्मशीभ्याम्जिह्मशीभ्यः
पञ्चमीजिह्मशियःजिह्मशीभ्याम्जिह्मशीभ्यः
षष्ठीजिह्मशियःजिह्मशियोःजिह्मशियाम्
सप्तमीजिह्मशियिजिह्मशियोःजिह्मशीषु
सम्बोधनहे जिह्मशीःहे जिह्मशियौहे जिह्मशियः

अर्थ: जिह्म (धोखेबाज़, बेईमान) + शी (निद्रा, विश्राम)
English: lying (athwart i.e.) on the ground, RV. i, 113,5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬