🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:13:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिह्मित (पुंलिङ्ग)

व्याकुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्मितःजिह्मितौजिह्मिताः
द्वितीयाजिह्मितम्जिह्मितौजिह्मितान्
तृतीयाजिह्मितेनजिह्मिताभ्याम्जिह्मितैः
चतुर्थीजिह्मितायजिह्मिताभ्याम्जिह्मितेभ्यः
पञ्चमीजिह्मितात् / जिह्मिताद्जिह्मिताभ्याम्जिह्मितेभ्यः
षष्ठीजिह्मितस्यजिह्मितयोःजिह्मितानाम्
सप्तमीजिह्मितेजिह्मितयोःजिह्मितेषु
सम्बोधनहे जिह्मितहे जिह्मितौहे जिह्मिताः

अर्थ: व्याकुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिह्मित (नपुंसकलिङ्ग)

व्याकुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्मितम्जिह्मितेजिह्मितानि
द्वितीयाजिह्मितम्जिह्मितेजिह्मितानि
तृतीयाजिह्मितेनजिह्मिताभ्याम्जिह्मितैः
चतुर्थीजिह्मितायजिह्मिताभ्याम्जिह्मितेभ्यः
पञ्चमीजिह्मितात् / जिह्मिताद्जिह्मिताभ्याम्जिह्मितेभ्यः
षष्ठीजिह्मितस्यजिह्मितयोःजिह्मितानाम्
सप्तमीजिह्मितेजिह्मितयोःजिह्मितेषु
सम्बोधनहे जिह्मितहे जिह्मितेहे जिह्मितानि

अर्थ: व्याकुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬