🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:45:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिह्वक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्वकःजिह्वकौजिह्वकाः
द्वितीयाजिह्वकम्जिह्वकौजिह्वकान्
तृतीयाजिह्वकेनजिह्वकाभ्याम्जिह्वकैः
चतुर्थीजिह्वकायजिह्वकाभ्याम्जिह्वकेभ्यः
पञ्चमीजिह्वकात् / जिह्वकाद्जिह्वकाभ्याम्जिह्वकेभ्यः
षष्ठीजिह्वकस्यजिह्वकयोःजिह्वकानाम्
सप्तमीजिह्वकेजिह्वकयोःजिह्वकेषु
सम्बोधनहे जिह्वकहे जिह्वकौहे जिह्वकाः

अर्थ: —
English: ifc. the tongue, MBh. iii, 16137 (अ-जिह्वक, ‘tongueless’ f. N. of a Rākṣasī), Hcat. i, 7, 279

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिह्वक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्वकम्जिह्वकेजिह्वकानि
द्वितीयाजिह्वकम्जिह्वकेजिह्वकानि
तृतीयाजिह्वकेनजिह्वकाभ्याम्जिह्वकैः
चतुर्थीजिह्वकायजिह्वकाभ्याम्जिह्वकेभ्यः
पञ्चमीजिह्वकात् / जिह्वकाद्जिह्वकाभ्याम्जिह्वकेभ्यः
षष्ठीजिह्वकस्यजिह्वकयोःजिह्वकानाम्
सप्तमीजिह्वकेजिह्वकयोःजिह्वकेषु
सम्बोधनहे जिह्वकहे जिह्वकेहे जिह्वकानि

अर्थ: —
English: ifc. the tongue, MBh. iii, 16137 (अ-जिह्वक, ‘tongueless’ f. N. of a Rākṣasī), Hcat. i, 7, 279

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें