🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जिह्वल (पुंलिङ्ग)

जिभला, चटोरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्वलःजिह्वलौजिह्वलाः
द्वितीयाजिह्वलम्जिह्वलौजिह्वलान्
तृतीयाजिह्वलेनजिह्वलाभ्याम्जिह्वलैः
चतुर्थीजिह्वलायजिह्वलाभ्याम्जिह्वलेभ्यः
पञ्चमीजिह्वलात् / जिह्वलाद्जिह्वलाभ्याम्जिह्वलेभ्यः
षष्ठीजिह्वलस्यजिह्वलयोःजिह्वलानाम्
सप्तमीजिह्वलेजिह्वलयोःजिह्वलेषु
सम्बोधनहे जिह्वलहे जिह्वलौहे जिह्वलाः

अर्थ: जिभला, चटोरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जिह्वल (नपुंसकलिङ्ग)

जिभला, चटोरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजिह्वलम्जिह्वलेजिह्वलानि
द्वितीयाजिह्वलम्जिह्वलेजिह्वलानि
तृतीयाजिह्वलेनजिह्वलाभ्याम्जिह्वलैः
चतुर्थीजिह्वलायजिह्वलाभ्याम्जिह्वलेभ्यः
पञ्चमीजिह्वलात् / जिह्वलाद्जिह्वलाभ्याम्जिह्वलेभ्यः
षष्ठीजिह्वलस्यजिह्वलयोःजिह्वलानाम्
सप्तमीजिह्वलेजिह्वलयोःजिह्वलेषु
सम्बोधनहे जिह्वलहे जिह्वलेहे जिह्वलानि

अर्थ: जिभला, चटोरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें