🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जीर्णि (स्त्रीलिङ्ग)

बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीर्णिःजीर्णीजीर्णयः
द्वितीयाजीर्णिम्जीर्णीजीर्णीः
तृतीयाजीर्ण्याजीर्णिभ्याम्जीर्णिभिः
चतुर्थीजीर्णये / जीर्ण्यैजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
पञ्चमीजीर्णेः / जीर्ण्याःजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
षष्ठीजीर्णेः / जीर्ण्याःजीर्ण्योःजीर्णीनाम्
सप्तमीजीर्णौ / जीर्ण्याम्जीर्ण्योःजीर्णिषु
सम्बोधनहे जीर्णेहे जीर्णीहे जीर्णयः

अर्थ: बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता

📚 अमरकोश में:
• बुढ़ापा/क्षीणता (३.२.९) — पर्याय: ज्यानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जीर्णि (पुंलिङ्ग)

बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीर्णिःजीर्णीजीर्णयः
द्वितीयाजीर्णिम्जीर्णीजीर्णीन्
तृतीयाजीर्णिनाजीर्णिभ्याम्जीर्णिभिः
चतुर्थीजीर्णयेजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
पञ्चमीजीर्णेःजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
षष्ठीजीर्णेःजीर्ण्योःजीर्णीनाम्
सप्तमीजीर्णौजीर्ण्योःजीर्णिषु
सम्बोधनहे जीर्णेहे जीर्णीहे जीर्णयः

अर्थ: बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता
English: decrepit with age, ŚBr. iv; TBr. iii; ŚāṅkhBr. ii, 9

📚 अमरकोश में:
• बुढ़ापा/क्षीणता (३.२.९) — पर्याय: ज्यानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जीर्णि (नपुंसकलिङ्ग)

बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीर्णिजीर्णिनीजीर्णीनि
द्वितीयाजीर्णिजीर्णिनीजीर्णीनि
तृतीयाजीर्णिनाजीर्णिभ्याम्जीर्णिभिः
चतुर्थीजीर्णिने / जीर्णयेजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
पञ्चमीजीर्णिनः / जीर्णेःजीर्णिभ्याम्जीर्णिभ्यः
षष्ठीजीर्णिनः / जीर्णेःजीर्णिनोः / जीर्ण्योःजीर्णीनाम्
सप्तमीजीर्णिनि / जीर्णौजीर्णिनोः / जीर्ण्योःजीर्णिषु
सम्बोधनहे जीर्णि / हे जीर्णेहे जीर्णिनीहे जीर्णीनि

अर्थ: बुढ़ापा, क्षीणता, कृशता, दुर्बलता
English: decrepit with age, ŚBr. iv; TBr. iii; ŚāṅkhBr. ii, 9

📚 अमरकोश में:
• बुढ़ापा/क्षीणता (३.२.९) — पर्याय: ज्यानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें