🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:21:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जीवक (पुंलिङ्ग)

जीवधारी प्राणी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीवकःजीवकौजीवकाः
द्वितीयाजीवकम्जीवकौजीवकान्
तृतीयाजीवकेनजीवकाभ्याम्जीवकैः
चतुर्थीजीवकायजीवकाभ्याम्जीवकेभ्यः
पञ्चमीजीवकात् / जीवकाद्जीवकाभ्याम्जीवकेभ्यः
षष्ठीजीवकस्यजीवकयोःजीवकानाम्
सप्तमीजीवकेजीवकयोःजीवकेषु
सम्बोधनहे जीवकहे जीवकौहे जीवकाः

अर्थ: जीवधारी प्राणी
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक

📚 अमरकोश में:
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक
• जीवक औषधि के नाम (२.४.१४२) — पर्याय: कूर्चशीर्ष, मधुरक, शृंग, ह्रस्वांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जीवक (नपुंसकलिङ्ग)

जीवधारी प्राणी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीवकम्जीवकेजीवकानि
द्वितीयाजीवकम्जीवकेजीवकानि
तृतीयाजीवकेनजीवकाभ्याम्जीवकैः
चतुर्थीजीवकायजीवकाभ्याम्जीवकेभ्यः
पञ्चमीजीवकात् / जीवकाद्जीवकाभ्याम्जीवकेभ्यः
षष्ठीजीवकस्यजीवकयोःजीवकानाम्
सप्तमीजीवकेजीवकयोःजीवकेषु
सम्बोधनहे जीवकहे जीवकेहे जीवकानि

अर्थ: जीवधारी प्राणी
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक
English: living, alive, Hcar. vii

📚 अमरकोश में:
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक
• जीवक औषधि के नाम (२.४.१४२) — पर्याय: कूर्चशीर्ष, मधुरक, शृंग, ह्रस्वांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें