🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:16:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जीवत्याग (पुंलिङ्ग)

जीव (जीवन का सिद्धान्त, श्वास) + त्याग (छोड़ना, परित्याग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीवत्यागःजीवत्यागौजीवत्यागाः
द्वितीयाजीवत्यागम्जीवत्यागौजीवत्यागान्
तृतीयाजीवत्यागेनजीवत्यागाभ्याम्जीवत्यागैः
चतुर्थीजीवत्यागायजीवत्यागाभ्याम्जीवत्यागेभ्यः
पञ्चमीजीवत्यागात् / जीवत्यागाद्जीवत्यागाभ्याम्जीवत्यागेभ्यः
षष्ठीजीवत्यागस्यजीवत्यागयोःजीवत्यागानाम्
सप्तमीजीवत्यागेजीवत्यागयोःजीवत्यागेषु
सम्बोधनहे जीवत्यागहे जीवत्यागौहे जीवत्यागाः

अर्थ: जीव (जीवन का सिद्धान्त, श्वास) + त्याग (छोड़ना, परित्याग)
English: giving up one's life, voluntary death, Prab. v, 11/12; Sāh. iii, 156.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬