🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:17:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्ञातक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञातकःज्ञातकौज्ञातकाः
द्वितीयाज्ञातकम्ज्ञातकौज्ञातकान्
तृतीयाज्ञातकेनज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकैः
चतुर्थीज्ञातकायज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकेभ्यः
पञ्चमीज्ञातकात् / ज्ञातकाद्ज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकेभ्यः
षष्ठीज्ञातकस्यज्ञातकयोःज्ञातकानाम्
सप्तमीज्ञातकेज्ञातकयोःज्ञातकेषु
सम्बोधनहे ज्ञातकहे ज्ञातकौहे ज्ञातकाः

अर्थ: —
English: known, &c. g. यावादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्ञातक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञातकम्ज्ञातकेज्ञातकानि
द्वितीयाज्ञातकम्ज्ञातकेज्ञातकानि
तृतीयाज्ञातकेनज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकैः
चतुर्थीज्ञातकायज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकेभ्यः
पञ्चमीज्ञातकात् / ज्ञातकाद्ज्ञातकाभ्याम्ज्ञातकेभ्यः
षष्ठीज्ञातकस्यज्ञातकयोःज्ञातकानाम्
सप्तमीज्ञातकेज्ञातकयोःज्ञातकेषु
सम्बोधनहे ज्ञातकहे ज्ञातकेहे ज्ञातकानि

अर्थ: —
English: known, &c. g. यावादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें