🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:57:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्यायस् (स्त्रीलिङ्ग)

आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्यायाःज्यायसौज्यायसः
द्वितीयाज्यायसम्ज्यायसौज्यायसः
तृतीयाज्यायसाज्यायोभ्याम्ज्यायोभिः
चतुर्थीज्यायसेज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
पञ्चमीज्यायसःज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
षष्ठीज्यायसःज्यायसोःज्यायसाम्
सप्तमीज्यायसिज्यायसोःज्यायस्सु / ज्यायःसु
सम्बोधनहे ज्यायःहे ज्यायसौहे ज्यायसः

अर्थ: आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क
संस्कृत: पर्याय: वर्षीयस्, दशमिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्यायस् (पुंलिङ्ग)

आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्यायाःज्यायसौज्यायसः
द्वितीयाज्यायसम्ज्यायसौज्यायसः
तृतीयाज्यायसाज्यायोभ्याम्ज्यायोभिः
चतुर्थीज्यायसेज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
पञ्चमीज्यायसःज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
षष्ठीज्यायसःज्यायसोःज्यायसाम्
सप्तमीज्यायसिज्यायसोःज्यायस्सु / ज्यायःसु
सम्बोधनहे ज्यायःहे ज्यायसौहे ज्यायसः

अर्थ: आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क
संस्कृत: पर्याय: वर्षीयस्, दशमिन्
English: (Pāṇ. v, 3, 61 f.; vi, 4, 160) superior, more excellent, greater, larger, stronger, RV. &c. (ifc. [e.g. वचन-,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्यायस् (नपुंसकलिङ्ग)

आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्यायःज्यायसीज्यायांसि
द्वितीयाज्यायःज्यायसीज्यायांसि
तृतीयाज्यायसाज्यायोभ्याम्ज्यायोभिः
चतुर्थीज्यायसेज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
पञ्चमीज्यायसःज्यायोभ्याम्ज्यायोभ्यः
षष्ठीज्यायसःज्यायसोःज्यायसाम्
सप्तमीज्यायसिज्यायसोःज्यायस्सु / ज्यायःसु
सम्बोधनहे ज्यायःहे ज्यायसीहे ज्यायांसि

अर्थ: आयु मे बड़ा, अधिकतर वयस्क
संस्कृत: पर्याय: वर्षीयस्, दशमिन्
English: (Pāṇ. v, 3, 61 f.; vi, 4, 160) superior, more excellent, greater, larger, stronger, RV. &c. (ifc. [e.g. वचन-,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें