🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:13:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्वर (पुंलिङ्ग)

बुख़ार, ताप, बुख़ार की गर्मी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्वरःज्वरौज्वराः
द्वितीयाज्वरम्ज्वरौज्वरान्
तृतीयाज्वरेणज्वराभ्याम्ज्वरैः
चतुर्थीज्वरायज्वराभ्याम्ज्वरेभ्यः
पञ्चमीज्वरात् / ज्वराद्ज्वराभ्याम्ज्वरेभ्यः
षष्ठीज्वरस्यज्वरयोःज्वराणाम्
सप्तमीज्वरेज्वरयोःज्वरेषु
सम्बोधनहे ज्वरहे ज्वरौहे ज्वराः

अर्थ: बुख़ार, ताप, बुख़ार की गर्मी
संस्कृत: पर्याय: जूर्ति

📚 अमरकोश में:
• रोगों के भेद (२.६.५६) — पर्याय: विद्रधि, मेह, भगन्दर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्वर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्वरम्ज्वरेज्वराणि
द्वितीयाज्वरम्ज्वरेज्वराणि
तृतीयाज्वरेणज्वराभ्याम्ज्वरैः
चतुर्थीज्वरायज्वराभ्याम्ज्वरेभ्यः
पञ्चमीज्वरात् / ज्वराद्ज्वराभ्याम्ज्वरेभ्यः
षष्ठीज्वरस्यज्वरयोःज्वराणाम्
सप्तमीज्वरेज्वरयोःज्वरेषु
सम्बोधनहे ज्वरहे ज्वरेहे ज्वराणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: जूर्ति

📚 अमरकोश में:
• रोगों के भेद (२.६.५६) — पर्याय: विद्रधि, मेह, भगन्दर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें