🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:55:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्वलन (पुंलिङ्ग)

दहकता हुआ, चमकता हुआ,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्वलनःज्वलनौज्वलनाः
द्वितीयाज्वलनम्ज्वलनौज्वलनान्
तृतीयाज्वलनेनज्वलनाभ्याम्ज्वलनैः
चतुर्थीज्वलनायज्वलनाभ्याम्ज्वलनेभ्यः
पञ्चमीज्वलनात् / ज्वलनाद्ज्वलनाभ्याम्ज्वलनेभ्यः
षष्ठीज्वलनस्यज्वलनयोःज्वलनानाम्
सप्तमीज्वलनेज्वलनयोःज्वलनेषु
सम्बोधनहे ज्वलनहे ज्वलनौहे ज्वलनाः

अर्थ: दहकता हुआ, चमकता हुआ,
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय

📚 अमरकोश में:
• अग्नि के और नाम (१.१.६५) — पर्याय: कृपीटयोनि, जातवेदा, तनूनपात्, बर्हि, शुष्मा, कृष्णवर्त्मा, शोचिष्केश, उषर्बुध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्वलन (नपुंसकलिङ्ग)

दहकता हुआ, चमकता हुआ,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्वलनम्ज्वलनेज्वलनानि
द्वितीयाज्वलनम्ज्वलनेज्वलनानि
तृतीयाज्वलनेनज्वलनाभ्याम्ज्वलनैः
चतुर्थीज्वलनायज्वलनाभ्याम्ज्वलनेभ्यः
पञ्चमीज्वलनात् / ज्वलनाद्ज्वलनाभ्याम्ज्वलनेभ्यः
षष्ठीज्वलनस्यज्वलनयोःज्वलनानाम्
सप्तमीज्वलनेज्वलनयोःज्वलनेषु
सम्बोधनहे ज्वलनहे ज्वलनेहे ज्वलनानि

अर्थ: दहकता हुआ, चमकता हुआ,
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय

📚 अमरकोश में:
• अग्नि के और नाम (१.१.६५) — पर्याय: कृपीटयोनि, जातवेदा, तनूनपात्, बर्हि, शुष्मा, कृष्णवर्त्मा, शोचिष्केश, उषर्बुध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें